Bàn về thái độ phục vụ ở Việt Nam và câu chuyện diệt chuột

Hôm nay ở Hà Nội, thời tiết rất khó chịu, vì thế, tôi có nhu cầu tìm đến một nhà hàng nào đó sạch sẽ, khách khứa không hỗn tạp, có nguồn nguyên liệu sạch. Thế là tôi đến nhà hàng chuyên cá tầm, cá hồi của một người bạn tôi. Nhà hàng này vốn tiếp rất nhiều quan chức cỡ bự và không ít các trí thức văn nghệ sĩ nổi tiếng. Tôi cũng đã từng được lên thăm cơ sở nuôi cá của ông chủ trên Sapa và thấy nể phục thái độ làm việc nghiêm túc hiếm có cùng lòng hiếu khách nồng nhiệt của ông. Mọi lần tôi đến quán đều đi c

ùng rất nhiều VIP khác, và được ông chủ tiếp đãi một cách chân tình, chu đáo. Hôm nay thì khác, ông chủ không ở đó, chỉ có đám nhân viên đứng ngồi lố nhố đứng buôn chuyện. Thấy khách đi vào cũng không thèm chào hỏi, không thèm bê ghế mời khách ngồi. Thậm chí, khi tôi bỏ túi xách vào một chiếc ghế trống thì nhân viên cũng không cho và bắt tôi phải bỏ túi ra. Nên nhớ, đây là một quán ăn rất đắt tiền, và lúc tôi bước vào quán thì quán đang vắng, vì chưa đến giờ cao điểm đông khách. Tôi không hiểu thái độ phục vụ đó, rốt cuộc là do những nhân viên ở đó không được đào tạo bài bản, hay do bản chất những người đó từ khi sinh ra đã lười biếng, kém cỏi, tham lam và thích gây khó dễ cho người khác (tôi vẫn gọi những kẻ có bản chất như vậy là lũ chuột)

Tôi cho rằng bất cứ ai ở Việt Nam đều gặp phải nỗi khó chịu giống tôi khi bước chân vào các nhà hàng đắt tiền (chứ chưa được gọi là sang trọng). Và cũng không ít người cảm thấy bực bội, tức giận với đám nhân viên vô trách nhiệm. Đừng lôi các lý thuyết nhân quyền và các bài học đạo lý về làm người tốt ra để nói chuyện ở đây. Bởi khi bạn bỏ qua cho những nhân viên ấy, tức là bạn đang tạo cơ hội cho họ tiếp tục trở nên xấu hơn và thấy cái xấu là một chuyện bình thường. Đấy là vấn đề ở Việt Nam, mà cụ thể là ở miền Bắc, cái gì chúng ta cũng cho rằng “thôi thì chín bỏ làm mười”, và chấp nhận để cái xấu lộng hành một cách ngang nhiên, chấp nhận lũ chuột phá phách xung quanh giương mắt chế giễu chúng ta trong khi chúng ta đang dùng bữa.

Câu chuyện nhà hàng là việc nhỏ, điều tôi muốn nói ở đây là vấn đề lớn hơn. Vấn đề thái độ phục vụ nói chung ở Việt Nam, từ các cơ quan hành chính, đến các cơ sở quốc doanh, các phục vụ cộng đồng… và ngay cả chính phủ… đều đang biểu hiện bằng một khuôn mặt lờ đờ, vô não và coi thường khách hàng. Và nếu các bạn tiếp tục coi như không có chuyện gì xảy ra, thì chúng ta sẽ mãi mãi là những khách hàng bị lừa đảo. Bạn phải đóng thuế cho chính phủ để chính phủ đảm bảo các dịch vụ về an ninh, môi trường cho chúng ta. Bạn không đồng tình với cách sử dụng tiền thuế của chính phủ, bạn có thể biểu tình, có thể tổ chức lật đổ, và dựng nên một chính phủ mới. Nhưng khi bạn đi ăn nhà hàng, bạn bỏ ra cả triệu, thậm chí chục triệu cho một bữa ăn, chỉ để nhận được khuôn mặt xám xịt như zombie của nhân viên và thái độ khó chịu như trêu ngươi. Cho dù bạn tốn rất nhiều xương máu để lật đổ một chính phủ, nhưng những phục vụ này trong thể chế mới vẫn còn nguyên chất lượng tiêu chuẩn “chuột” như vậy, và bạn gọi đó là thay đổi?

Sự thay đổi thật sự chỉ đến khi bạn nói “Không” và quay lưng với điều tệ hại, khi bạn bằng quyền lực của cá nhân mình và tiêu diệt những con chuột ấy. Đó là cách tôi lựa chọn. Tôi có quyền vào nhà hàng và yêu cầu nhân viên phải tôn trọng lựa chọn của tôi, phải tuân theo những gì tôi yêu cầu, và khi không thể thực hiện yêu cầu của tôi thì phải báo lại với tôi một cách chính xác để tôi thay đổi phương án. Tôi có quyền chê bai chất lượng vệ sinh cũng như chất lượng sản phẩm của một dịch vụ không làm tôi vừa ý. Tôi muốn những con chuột không được bén mảng đến gần chỗ tôi ngồi. Và tôi tin rằng không có ai trong các bạn thấy ngon miệng khi có một đàn chuột đang rúc rích nói cười ở bên cạnh bàn ăn của bạn.

Để tôi kể nốt cho các bạn nghe nguyên nhân trực tiếp khiến tôi nổi giận và trừng phạt đám nhân viên của quán Cá tầm cá hồi. Đó là bởi vì họ đã không tôn trọng yêu cầu của tôi một cách chính xác và tự ý quyết định thay tôi rồi bắt tôi phải tuân theo họ. Tôi gọi một phần cá hồi xông khói 200gr, với giá 240.000. Thế nhưng, vì nhà hàng không còn loại cá hồi 200gr, nên đã tự ý thay bằng loại cá hồi xông khói 350gr có trị giá 1.400.000. Chênh lệch từ 240.000 đến 1.400.000 là một con số không hề nhỏ, và nó được quyết định bởi nhân viên cũng như quản lý của nhà hàng. Thậm chí, khi phục vụ bàn bưng đồ ra, họ cũng không hề báo với tôi đã có sự thay đổi đáng kể ấy. Sự tự ý thay đổi đó là biểu hiện cho tính tham lam, muốn bán được nhiều đồ đắt tiền hơn, thu về lợi nhuận cao hơn. Tôi đã trả lại con cá này, và tôi cũng hủy luôn toàn bộ đồ ăn đã được gọi sau đó, dù nhà hàng đã làm xong. Tôi không thể chấp nhận thái độ phục vụ ấy thêm nữa, và nếu có ngồi đó ăn các món sau cũng sẽ thấy không thể nuốt nổi bởi chỉ cần nhìn mặt đám zombie ấy là tôi đã thấy ngứa mắt. Các bạn có thể thấy việc này là quá đáng, là nhẫn tâm, là không thấy xót thương cho những chàng trai, cô gái nghèo phải đi làm phục vụ. Tại sao tôi phải xót thương cho kẻ tìm mọi cách để lừa tiền của tôi. Tôi thấy xót thương cho anh bạn chủ nhà hàng của tôi hơn. Anh ấy đã mất một số tiền không nhỏ để trả lương cho những kẻ đang hàng ngày phá nát uy tín nhà hàng của anh ta, tôi cũng thấy đáng thương cho người đầu bếp cất công nấu thật ngon để phục vụ khách để rồi bị đám nhân viên phục vụ làm hỏng vì thái độ vô văn hóa.

Công việc phục vụ ấy có cần đòi hỏi quá cao về tài năng và nhân cách? Không cần! Hay công việc phục vụ ấy bắt buộc phải có lòng yên nghề say sưa? Cũng không cần! Chỉ cần nhân viên tuân thủ một cách máy móc các quy chuẩn đã đưa ra, từ thao tác, thái độ đến vệ sinh, thì một nhà hàng đã được khác hàng yêu thích. Tương tự như vậy, các công chức nhà nước hay chính phủ cũng chỉ cần tuân thủ một cách nghiêm túc các quy trình là cũng đủ để bộ máy xã hội vận hành tốt. Thế nhưng, sự đời không đơn giản như vậy. Chuột thì quá nhiều, và chúng quá tham, tới mức không thể tuân thủ vai trò của một phần trong cỗ máy.

Các cá nhân trong các loại bộ máy ở Việt Nam, từ mô hình vĩ mô là chính phủ cho đến vi mô là nhà hàng, đều không chịu hoặc không đủ khả năng để tuân thủ theo quy trình. Chúng đều phải như bầy chuột rúc rích làm việc riêng của mình, vặt được chỗ này một tí, lừa được chỗ khác một tí, mới cảm thấy dễ chịu. Và nếu tôi thấy việc đàn chuột rúc rích ấy là bình thường thì đàn chuột sẽ ngày càng mạnh, hệ thống sẽ xộc xệch đến một lúc nào đó nó sụp đổ. Một hệ thống, dù lớn dù nhỏ, nhanh chóng sụp đổ không phải chỉ vì sự tàn phá của lũ chuột, mà còn bởi những người có thể chấp nhận được lũ chuột ấy. Để có thể chấp nhận lũ chuột thì chỉ có thể hai lý do: hoặc bạn quá vô tâm, hoặc bạn cũng là một con chuột, không hơn không kém.

Cho nên, vấn đề quan trọng nhất của chính trị Việt Nam hiện nay không phải là đấu tranh dân chủ hay nhân quyền, mà là diệt chuột. Tất cả những gì thấp kém, tham lam, vô trách nhiệm, lừa gạt, bẩn thỉu… cần phải bị loại bỏ một cách triệt để khỏi mọi hệ thống. Nếu không thể giết được chúng vì các lý thuyết nhân quyền, thì nên để cho chúng ở đúng vị trí xã hội của chúng, chúng cần bị quây lại một chỗ và bỏ đói cho đến khi từ bỏ được bản chất chuột của mình. Và các bạn nên nhớ, lũ chuột này không phải chỉ làm phục vụ trong nhà hàng, mà còn phục vụ trong các công sở, các dịch vụ cộng đồng và cả trong chính phủ.

Chuột đã chiếm cứ ở Việt Nam chúng ta quá lâu. Chúng phá nát văn hóa ẩm thực, phá nát sự chuẩn mực của tôn ti trật tự và pháp luật, chúng làm lưu manh hóa các trí thức văn nghệ sĩ, chúng làm ô uế các nơi chốn linh thiêng. Nếu bạn muốn Việt Nam thay đổi, bạn phải trừng phạt chúng, phải vạch mặt chúng, từ nhà hàng bạn hay ăn, cho đến công sở bạn hay qua lại và cả các quan chức chính phủ.

Thế kỷ 12, nạn dịch chuột với bọ chét và bệnh dịch hạch đã phá nát một Châu Âu đang trên đà hưng thịnh. Nếu không có nạn dịch này, thời Phục Hưng có lẽ đã đến sớm hơn 3 thế kỷ. Những con chuột hữu hình đã tàn phá châu Âu ở bề mặt như thế. Nhưng những con chuột mang tính tượng trưng cho thứ người thấp kém còn tàn phá Châu Âu kinh khủng hơn với đám tu sĩ và lang băm lừa đảo niềm tin của người dân rồi không thể cứu được mạng sống của người dân. Bây giờ thì đám chuột đã trà trộn khắp nơi: những quan chức nhà nước tắc trách và tham nhũng, những thày tu kiếm tiền từ tín đồ, những trí thức trục lợi khua môi múa mép đổi trắng thay đen để mua chuộc lòng tin, những nghệ sĩ chuyên nhái và ăn cắp ý tưởng của người khác, những con buôn làm ăn dối trá, những con dân tham lam tranh giành từng xu lẻ… Hãy thử nhìn quanh, bạn xác định xem bạn đang bị bao vây bởi bao nhiêu con chuột? Và bạn sẽ làm gì để đuổi chuột đi?

Nhân danh một người thích ăn ngon, tuyên ngôn chính trị của tôi đó là: Hãy diệt chuột! Giống như nhân vật tiểu thuyết yêu thích của tôi là Ruồi Trâu đã nói: “Sứ mệnh của tôi là diệt chuột”.

Tô Lông

Advertisements